Arolwg Cenedlaethol yr Eglwysi: rhoi llais i bob eglwys

Mae’r Arolwg Eglwysi Cenedlaethol yn astudiaeth gynhwysfawr sy’n archwilio adeiladau ar draws gwledydd ac enwadau, o eglwysi canoloesol a chapeli Anghydffurfiol i blwyfi Catholig a mannau bywiog Pentecostaidd.

Pam mae arnom angen eglwysi. Mae eglwysi’n darparu canolfannau cymdeithasol unigryw mewn pentrefi, trefi a dinasoedd. Maent ar agor i bawb, wedi’u gwreiddio mewn hunaniaeth leol ac yn cael eu hymddiried gan gymunedau.

Cymerodd 3,628 o eglwysi ran yn yr Arolwg. Mae’r ymatebion yn adlewyrchu’r DU yn eang o ran enwad, presenoldeb, oedran adeiladau a lleoliad, yn ôl data annibynnol. Nid oes ffigurau cyfredol ar draws y DU ar gyfer defnydd cymunedol. Cafodd y data eu pwysoli yn ôl enwad, gwlad yn y DU, trefol neu wledig, a statws rhestriedig.

Y tu hwnt i addoli a chynulliadau cymdeithasol, mae eglwysi’n mynd yn syth at rai o’r argyfyngau mwyaf sy’n wynebu cymdeithas heddiw. Mae Arolwg Eglwysi Cenedlaethol yn dangos bod 56% o eglwysi’n cymryd rhan uniongyrchol mewn dosbarthu bwyd, gyda bron i bedwar o bob deg (37%) yn cynnig y cymorth hwn o leiaf unwaith yr wythnos.

Mae eglwysi hefyd yn ganolfannau diwylliannol a chymdeithasol – mae 66% yn cynnal grwpiau cerddoriaeth, ac mae bron i hanner (43%) yn gwneud hyn o leiaf unwaith yr wythnos, gan ysbrydoli creadigrwydd a hyder a dod â phobl ynghyd ar draws cenedlaethau.

Mae gwirfoddolwyr yn beiriant cudd bywyd eglwysig ac hebddynt byddai cymaint o agweddau’n dod i stop. Mae maint yr ymroddiad hwn yn syfrdanol.

Mae dros 20,000 o fannau addoli cofrestredig yn y DU, ac mae’r mwyafrif helaeth ohonynt yn adeiladau eglwys.

Nid ceidwaid carreg a gwydr lliw yn unig yw mannau addoli yng Nghymru, ond ceidwaid iaith a hunaniaeth, lle mae gwasanaethau’n ymgorffori trysor diwylliannol sy’n unigryw i’r Deyrnas Unedig.

Gall cynnal a chadw arferol hyd yn oed eglwys blwyf gymharol fach gostio miloedd o bunnoedd y flwyddyn. Gall gwaith mawr fel ailosod to neu atgyweirio tŵr hawlio cannoedd o filoedd o bunnoedd. Mae Arolwg Eglwysi Cenedlaethol 2025 yn dangos llun pryderus.

Ers 2010, mae llawer o eglwysi wedi gwneud newidiadau mawr i wella mynediad a defnydd.

Nid yw hygyrchedd yn fater o gadw at reolau yn unig – mae’n ffordd o fynegi cenhadaeth graidd yr eglwys i groesawu pawb.

Nid yw eglwysi’n anghofio am eu dyletswydd o ofalu, ond yn mynd ymhellach fyth. Mae eu penderfyniad i gynnal eu hadeiladau yn rhyfeddol – ond mae’r her ariannol yn enfawr.

Nid yw eglwysi’n sefyll yn llonydd wrth wynebu’r heriau enfawr sy’n dod gyda newid hinsawdd.

Mae Arolwg Eglwysi Cenedlaethol yn dangos nad oes diffyg gweledigaeth ar eglwysi.

Ffactorau sy’n cyfrannu at reoli adeiladau eglwysig yn llwyddiannus?

Pan fyddwn yn plotio pob un o’r pedair gwlad ar we gwydnwch eglwysig, mae’n amlwg bod angen dull wedi’i dargedu ar bob gwlad i helpu adeiladau eglwysig a’u cynulleidfaoedd i dyfu.

Dyma foment allweddol. Mae’r dewis yn glir. Mae’r adeiladau hyn, a’r cymunedau y maent yn eu cynnal, yn rhan o’n hetifeddiaeth a’n cyfrifoldeb cyffredin.

Cafodd yr Arolwg Eglwysi Cenedlaethol, a grëwyd gan yr Ymddiriedolaeth Eglwysi Cenedlaethol, ei wireddu drwy gyfraniad y miloedd o wirfoddolwyr, staff a chlerigwyr a gymerodd ran. Diolch am eich amser, eich gofal a’ch penderfyniad i sicrhau bod llais eich eglwys yn cael ei glywed.